तंबाखुला नकार तर आरोग्याला होकार

जागतिक तंबाखू दिनाच्या निमित्ताने..


या महिन्‍यात ३१ मे हा जागतिक तंबाखू विरोधी दिन म्‍हणून सर्वत्र साजरा केला जात आहे. या दिवशी शासकीय पातळीवर सर्व महाराष्‍ट्रातील जिल्‍हयांमध्‍ये विविध स्‍वरुपाचे जनजागृती कार्यक्रम हाती घेण्‍यात येत आहेत.  तंबाखूजन्‍य पदार्थांव्‍दारे होणारे धुम्रपान हा सध्‍याचा अत्‍यंत गंभीर विषय असून महाविदयालयीन तरुणांमध्‍ये त्‍याचे वाढते प्रमाण चिंतेची बाब आहे. तंबाखू व तंबाखूजन्य पदार्थांचे सेवन करणारे लोक आपल्‍याला सर्वत्र दिसून येतात. घर, कार्यालये तसेच सार्वजनिक ठिकाणी तंबाखू खाणारी व तंबाखूजन्‍य पदार्थांचे धुम्रपान करणा-या लोकांची संख्‍या दिवसेंदिवस वाढत आहे. या पदार्थांच्‍या विक्री व सेवनावर अनेक निर्बंध आणुनदेखील अनेक ठिकाणी त्‍यांची विक्री खुलेआम होताना दिसते. तंबाखू सेवनाने भारतात साधारणतः १० लक्ष लोक विविध आजारांनी मृत्‍यू पावत आहेत. महाराष्‍ट्रामध्‍ये साधारणतः ३६ टक्‍के पुरुष व ५ टक्‍के महिला तंबाखू व तंबाखुजन्‍य पदार्थांचा वापर करतात. तंबाखूमुळे ह़दयरोग, कर्करोग, यकृताचा आजार, फुफुसाचे आजार, टि.बी. यासारख्‍या प्राणघातक आजारांना बळी पडतात. पक्षाघात, मोतीबिंदू, नपुसंकत्‍व, कमी वजनाचे – व्‍यंग असलेले – मृत्‍यु पावलेले बाळ जन्‍माला येणे यासारख्‍या व्‍याधी जडतात. यामुळे लोकांमध्‍ये अकाली मत्‍युंचे प्रमाण वाढलेले आहे. देशात बीडी, गुटखा, तंबाखू, सिगारेट, मावा, खैनी, मिसरी, चिलम यासारख्‍या तंबाखुच्‍या पदार्थांचे व्‍यसन सर्वाधिक केले जाते. 

शालेय विदयार्थ्‍यांमध्‍येदेखील तंबाखुसेवनाच्‍या प्रमाणाचा चढता आलेख अत्‍यंत गंभीर आहे. शालेय विदयार्थ्‍यांमध्‍ये या व्‍यसनांचे प्रमाण खुप चिंताजनक आहे. हे प्रमाण कमी करण्‍यासाठी तंबाखू सेवनाच्‍या दुष्‍परिणामाची माहिती शालेय विदयार्थ्‍या्ंपर्यंत प्रभावीपणे पोहाचणे अत्‍यंत आवश्‍यक आहे. अन्‍यथा हा भस्‍मासुर विदयार्थी दशेतच अनेक मुलांमध्‍ये पसरत जाऊन त्‍यांच्‍या शैक्षणिक आयुष्‍याबरोबरच आरोग्‍यदायी जिवनदेखील उध्‍वस्‍त होईल. केंद्र शासनाने यापुर्वीच शालेय विदयार्थ्‍यांसाठी तंबाखु निंयंत्रण कायदा बहुतांशी राज्‍यांमध्‍ये सुरु केलेला आहे. यामध्‍ये शिक्षण संस्‍थांचा सहभाग हा अत्‍यंत महत्‍वपूर्ण आहे जेणेकरुन आरोग्‍य शिक्षणाच्‍या माध्‍यमातुन दुष्‍परिणामांबाबत जनजागृती करता येईल. शाळेपासुन महाविदयालयांपर्यांत मुलांचा संबंध येत असल्‍याने शाळा – महाविदयालये तंबाखु सेवनाच्‍या नियंत्रणामध्‍ये मोलाची भुमिका बजावू शकतात. लहान वयापासुन मुले हया व्‍यसनांकडे आकर्षित होत असल्‍याने शाळांच्‍या माध्‍यमातुन त्‍यांना व्‍यसनांपासुन परावृत्‍त केले गेले पाहिजे. यासाठी तंबाखूमुक्‍त शाळा ही संकल्‍पना प्रत्‍यक्षात उतरवणे गरजेचे आहे. शाळांच्‍या अभ्‍यासक्रमात तसेच शाळा परिसरात तंबाखू सेवनाच्‍या दुष्‍परिणामांची जनजागृती तंबाखू नियंत्रणामध्‍ये मोलाची भूमिका बजावू शकते.

केंद्र सरकारच्‍या सहयोगाने राज्‍यात राष्‍ट्रीय तंबाखू नियंत्रण कार्यक्रम राबविण्‍यात येत असून व्‍यसन करणारे लोक व मुले व्‍यसनाला बळी पडुन अकाली मृत्‍यू कमी व्‍हावेत यासाठी व्‍यापक प्रयत्‍न करण्‍यात येत आहेत. या कायदयांतर्गत सार्वजनिक ठिकाणी धुम्रपान बंदी, 18 वर्षाखालील मुलांना तंबाखुजन्‍य पदार्थ विकणे वा विकायला लावण्‍यास प्रतिबंध, तंबाखुचा प्रसार, जाहिरात व प्रायोजकत्‍व यावर बंदी, शैक्षणिक संस्‍थेच्‍या १०० यार्ड परिसरात तंबाखूविक्रीवर बंदी, तंबाखू उत्‍पादनांवर धोक्‍याच्‍या सुचना देणे यांचा अंतर्भाव होतो.     
 
शालेय मुलांमधील तंबाखू सेवन ही आज सर्वात मोठी चिंतेची बाब असून लहान मुलांमधील व्‍यसनांचे प्रमाण कमी करण्‍यासाठी पालकांची भुमिका अत्‍यंत महत्‍वाची आहे. पालकांनी मुलांसमोर स्‍वतः व्‍यसन न करता व्‍यसनांपासुन परावृत्‍त होण्‍याचा प्रयत्‍न केला पाहिजे. कारण जेष्‍ठांचेच अनुकरण मुले करतात व परिणामी वाढत्‍या वयात मुले  व्‍यसनाधीन होऊन जातात. त्‍यामुळे व्‍यसनांपासुन मुक्‍तता ही योग्‍य वयातच झाली पाहिजे. बालवयात मुलांनालागलेली कुसंगत देखील व्‍यसनांना कारणीभुत ठरु शकते. त्‍यामुळे मुलांची संगत व मुलेे वेळेचा कसा उपयोग करतात यावर पालकांनी कटाक्षानेे लक्ष ठेवले पाहिजे. व्‍यसनांपासुन परावृत्‍त होण्‍यासाठी व्‍यायाम, प्राणायाम, योगासने, आवडीचा छंद जोपासुन त्‍यात रममाण होणे, व्‍यसनी संगतीपासुन लांब राहणे, वैदयकीय मदत घेणे यासाखे उपाय करता येतील. व्‍यसनमुक्‍तीकडे सुरु असलेल्‍या वाटचालीत समाजातील सर्व स्‍तरातील घटकांचा सहभाग अत्‍यंत महत्‍वाचा आहे.

'तंबाखूला नकार तर आरोग्‍याला होकार'

वैभव मोहन पाटील
घणसोली, मुंबई

Comments

Popular posts from this blog

डॉ. डी. बी. मार्ग पोलीस ठाण्यात रक्तदान शिबिर

देवघर सार्वजनिक गणेशोत्सवाचा १०० वर्षांचा वारसा

डॉ. दुर्योधन चव्हाण सेवानिवृत्त